İlk insan ateşi yaktığında, duman yükseldi.

O duman yalnızca ısınmak için değildi.

Bir çağrıydı.

Görünmeyene uzanan ilk eldi.

İnsan, daha konuşmayı öğrenmeden önce kokuyu tanıdı.

Tehlikeyi kokladı, güveni kokladı, yuvasını kokladı.

Bir mağaranın içindeki duman,

bir annenin saçına sinmiş ot kokusu, ateşin üstüne atılan yaprak…

Bunların hepsi hayatta kalmaktan öte, hayata bağlanma biçimleriydi.

Bir evin kokusu vardır.

Ama o koku duvarlardan gelmez.

Perdeden, koltuktan, halıdan da değil.

Bir evin kokusu, o evde yaşayan kadının iç dünyasından sızar.

Kadın nereye dokunursa orası yumuşar.

Nereye bakarsa orası anlam kazanır.

Nefes aldığı her yerde farkında olmadan bir iz bırakır.

İşte o iz, zamanla koku olur…

Kadim öğretiler bize şunu söyler:

İnsan ev kurmadan önce alan kurar.

Alan kuran da çoğu zaman kadındır.

Şamanik geleneklerde kadın;

ateşi yakar,

suyu çağırır,

toprağı düzenler,

havayı yumuşatır.

Ve bütün bunları yaparken evi yalnızca düzenlemez, ruhlaştırır.

Koku burada devreye girer.

Çünkü koku; sözden önce çalışır.

Bir kokuyu duyar duymaz bir yere ait hissederiz ya da içimiz daralır.

Çünkü koku hafızaya değil, ruha kayıt düşer.

Anadolu’da, Orta Asya’da, Mezopotamya’da kadınlar evi yalnızca temizlemezdi.

Evi kokuyla mühürlerdi.

Her koku bir niyet, her duman bir dua gibiydi.

Yeni bir eve taşınıldığında önce adaçayı yakılırdı.

Sadece temizlensin diye değil.

Önceki izler gitsin, yeni başlangıçlar yerleşsin diye.

Adaçayı toprağın bilgisini taşır.

Ağır enerjiyi alır, alanı sadeleştirir.

Bir evde adaçayı kokusu varsa, orada başlangıç vardır.

Eski zamanlarda bir kadın evinde huzursuzluk hissettiğinde kimseyle tartışmazdı.

Akşamüstü ocağa bir avuç adaçayı atar, dumanın evi dolaşmasını beklerdi.

“Ev kendine gelsin” derdi.

Çünkü bilirdi:

Ev önce sakinleşir, sonra insanlar.

Yasemin ise bambaşka bir dildir.

Yasemin gece açar.

Gizlinin, sezginin, kalbin diliyle konuşur.

Kadim kültürlerde yasemin, kadının çekim gücünü ve içsel yumuşaklığını temsil eder.

Bir evde yasemin kokusu varsa, sertlik çözülür.

Sesler alçalır, kalpler yavaşlar.

Anadolu’da bazı kadınlar yasemini yastığının altına koyardı.

Çünkü yasemin rüyaları açar.

Rüyalar açıldığında insan yolunu hatırlar.

Gül, kalbin kokusudur.

Anadolu’da gül suyu yalnızca güzel koksun diye kullanılmaz.

Evin içine serpiştirilen gül, kırgınlıkları yumuşatır.

İnsanı kendine daha şefkatli yapar…

Rivayet edilir ki,

zamanın yavaş aktığı, komşuluğun kapıdan kapıya olduğu yıllarda bir kadın yaşarmış.

Evi yerli yerinde, eşyaları tam, düzeni kusursuzmuş ama içinde tarif edemediği bir huzursuzluk varmış.

Ne pencerelerin yerini değiştirmek çözmüş bu hâli, ne perdeleri yenilemek.

Ne yaparsa yapsın evin içi aynı kalmış ama kadının içi sıkışmaya devam etmiş.

Günlerden bir gün, bunu fark eden yaşlı bir komşu, ona küçük bir şişe gül suyu uzatmış.

Ne uzun uzun anlatmış ne de öğüt vermiş.

Sadece,

“Akşamüstü serpiştir,” demiş

Kadın denemiş.

Gül suyunu evin köşelerine, kapı eşiğine, pencere önlerine bırakmış.

Eşyalar yerinden oynamamış.

Duvarlar aynı kalmış.

Ama evin hissi değişmiş.

Çünkü gül, kalbi hatırlatır.

Bu hikâyeden anladığımız şudur:

Her huzursuzluk düzenle çözülmez.

Her sıkışma eşya değiştirerek geçmez.

Bazen evin değil, hissin yerini değiştirmek gerekir.

Ve bazen bir evi iyileştiren şey, gözle görülen değil;

kalbe dokunan bir kokudur…

Nane ve okaliptüs ise nefesle ilgilidir.

Kadim öğretilerde nefes, ruhun evidir.

Nefes sıkıştığında hayat da sıkışır.

Bir evde nane kokusu varsa zihin açılır.

Hareket başlar.

Anadolu’da hasta odalarına nane asılırdı.

Çünkü nane yalnızca bedeni değil, ruhu da uyandırır.

Okaliptüs geçişlerin kokusudur.

Mevsim değişirken, hastalıktan sonra, uzun bir yorgunluğun ardından kullanılır.

Alan açar.

“Eski gitsin, yenisi gelsin” der.

Kadim bilgide kadının kokuları seçme biçimi sezgiseldir.

Bir gün adaçayı, bir gün gül, bir gün yasemin…

Bunun ölçüsü kitaplarda yazmaz.

Kadının iç sesi bilir.

Modern hayat kokuyu parfüm şişelerine hapsetti.

Oysa eskiler için koku süs değil, araçtı.

Alan düzenler, ruhu sakinleştirir, evi toparlardı.

Bir kadının ruhu karışıksa ev ağırlaşır.

İç huzuru varsa ev ferahlar.

Bazen bir eve gireriz ve “burada bir şey iyi” deriz.

İşte bunu söyleten şey kokudur.

Bir ev vardır, kapıdan girer girmez “hoş geldin” der.

Bir ev vardır, susar ama insanı tutar.

Aradaki fark eşyada değil, kokudadır.

İlk insandan bugüne değişmeyen tek şey şudur:

Kadın alan kurar.

Alan koku tutar.

Koku hafıza olur.

Ve bir ev, ancak onu kuran kadının nefesiyle tamamlanır…

“Sen yanımdayken

takvimler sustu bir süre,

sonra günleri icat ettiler,

bizi unutmak için.”

Aşk başladığında zamanla kurulan ilişki bozulur; günler sayılmaz, saatler anlamını yitirir. İnsan ne zamandır sevdiğini değil, hâlâ sevip sevmediğini düşünür. Belki de bu yüzden aşk, tarih boyunca takvimle en zor anlaşılan duygulardan biri olmuştur.

Takvim düzen ister,

Aşk dağınıklık;

Takvim hatırlatır,

Aşk unutturur.

Ne diyordu Turgut Uyar:

“Bir bozuk saattir yüreğim, hep sende durur.”

SAHİ, HİÇ TAKVİM TUTMADAN SEVDİĞİNİZ BİR DÖNEM OLDU MU?

Günlerin adının silindiği, sadece “hâl”in kaldığı bir zaman… Neydi o şarkı?

“Şimdi zaman sensizliğin ertesi.”

İnsanlık tarihi bu eksilmeye direnen aşklar üzerinden okunabilir.

Dante’nin Beatrice’i neredeyse hiç yaşanmamış bir aşktır ama Dante’nin bütün düşünce dünyasını şekillendirir. Dante, Beatrice’i ilk kez dokuz yaşında görür. İlahi Komedya’ya ilham kaynağı olan aşkın hikâyesi diyeceğimiz bir hikâye bile yoktur ortada. Dante hayatına yön verecek bu kadını ilk kez 9 yaşında gördüğünde Beatrice sekiz yaşındadır. İkinci ve son görüşünde ise aradan on yıl geçmiştir; bu da uzaktan görmedir sadece. Ancak Dante, annesinin isteği üzerine başkasıyla evlenmiştir. Bu süreçte bir şövalyeyle evli olan Beatrice, yirmili yaşların başında hayata veda etmiştir. Dante bizlere metafiziksel aşkın yüceliğini ve derinliğini kanıtlamıştır.

Aşk burada sahip olunan değil, dönüştüren bir kuvvettir.

KAVUŞULMAYAN AŞK DAHA MI DERİNDİR, YOKSA BU ROMANTİK BİR EFSANE MİDİR?

Doğu anlatılarında da benzer bir derinlik vardır. Leyla ile Mecnun’da aşk kavuşulmayla değil, vazgeçişle büyür. Mecnun’un çöllere düşmesi bir kayıp değil, bir geçiştir. Leyla artık bir kişi değil, bir aşk olur. Ne diyordu mesela en son Bursa’lık Makamı adlı şarkısında:

“Leyla’dan geçme faslındayım, Mevla’yı bulma yollarında.”

Bugün Leyla ile Mecnun yaşasaydı, hikâye kaç gün sürerdi diye düşünmeden edemiyorum. Modern zamanlara yaklaştığımızda Nazım çıkar karşımıza. Piraye’ye yazılmış mektuplar, bir sevgiliye yazılmış satırlardan çok hayata tutunma çabasıdır. Hapishane, sürgün, ayrılık… Aşk burada romantik bir konfor değil, bir direniş biçimidir. Gösterilmez, taşınır. Belki de bu yüzden bugün hâlâ bize dokunur.

BİR AŞKI GÜÇLÜ KILAN ŞEY SİZCE NEDİR?

RAHATSIZLIK MI, DAYANIKLILIK MI?

Roland Barthes, üniversite yıllarımda defalarca okuyup, altını çizdiğim yerleri öğrenci evimin duvarlarına astığım “Bir Aşk Söyleminden Parçalar” adlı kitabında aşkı bir duygu değil, bir söylem olarak alır.

Aşk düzgün konuşamaz; tekrar eder, susar, bekler, içinden konuşur…

Aşk bir hikâye değil, parçalı bir dildir ve belki de bu yüzden canlıdır. Modern dünya bu parçalı dili sevmez; netlik ister, tanım ister.

“Şimdi biz neyiz?” sorusu artık bir merak değil, güvenlik talebidir. Bilinmezlik tehdit olarak algılanır.

Schopenhauer’a göre de aşk bir yanılsamadır; türün kendi varlığını sürdürmek için bireye oynadığı bir oyundur. Ama bu yanılsama da olmasaydı insan hayata katlanamazdı bence.

Yani aşk belki de akılla açıklanamayan fevkalade bir hatadır. Ve biz artık bunu bile ölçülebilir hâle getiriyoruz.

Ne aldık, nereye gittik, paylaştık mı?

Kaç beğeni aldı?

Duygu artık yaşanan değil, kanıtlanan bir şeye dönüşüyor.

Belki de şairler bu yüzden vardır; yol gösterirler. Şairler aşkı büyütmez, sadeleştirirler. Çünkü aşk ölçülmeye başladığında kırılır.

AŞK; üzerine sabahlara kadar konuşsam doymayacağım mevzu…

Vee yine geldi çattı o gün:

14 Şubat.!

“Aşkın günü olmaz” deriz ama yine de o gün bir hediye bekleriz. Aslında Sevgililer Günü aşkı hatırlattığı için değil, aşkı tek güne sıkıştırdığı için problemlidir bence.

14 Şubat’ta yaşanan telaş aşkın büyüklüğünden değil, ertelenmişliğinden doğar. Belki bütün bu mozaik şunu söyler: Aşkın günü olmaz ama ihmal edildiğinde de takvim icat edilir.

Yazımı Nazım Hikmet ile bitireyim:

“Kelebek misalidir aşk;

Anlamayana ömrü günlük,

Anlayana bir ömürlük.”

Çok sevin,

Çok sevilin.

İncelikli kalplere denk gelin.

Sevgilerimle…

Merhaba,

Bu satırlar benim için Ailem Kocaeli ailesine katılmanın bir başlangıcı.

Ve bundan sonra yazacaklarımın ilki…

Günlük hayatın içinden, durup bakmaya çalıştığım yerlerden yazacağım.

Sürç-i lisan edersem şimdiden affola; niyetim anlatmaktan çok hatırlamak.

Kalemim bazen sivri olabilir ama dilimin merhametten uzak düşmemesini dilerim.

Ben, hayatın aceleyle geçilen yerlerinde kalanları toplamaya çalışan biriyim.

Bu köşede; kesin doğrular değil, durup düşünmeye çağıran cümleler bulacaksınız.

Okuyucumuza bazen yol, bazen durak, bazen ferahlık; bana da kalemimi niyetimden ayırmamayı nasip etmesi temennisiyle…

Hoş geldim…

Bazen yetişmeye çalışırken hayatı kaçırıyoruz.

Saatlere, listelere, yapılacaklara yetişirken; günün kendisine geç kalıyoruz.

Zamanı yakalamaya çalışıyoruz ama o sırada zamanın içinden sessizce akan şeyleri görmüyoruz.

Sabah evden çıkarken kapıyı kilitliyoruz ama o kapının önünde bir an durup nefes almıyoruz.

Pencereden süzülen ışık, masanın üzerinde unutulmuş bir bardak su,

çocuğun ayakkabısını bağlarken söylediği yarım bir cümle…

Hepsi orada.

Ama biz yokuz…

Çünkü acelemiz var.

Bir yerlere yetişmemiz gerekiyor.

İşe, okula, sorumluluklara, hayata…

Sanki durursak geride kalacağız.

Sanki bakarsak gecikeceğiz.

Bir de elimiz hep dolu artık.

Her boşlukta, her bekleyişte, her durakta elimiz telefona gidiyor.

Asansörde, sırada, durakta, kapının önünde…

Otobüste yanımızda oturanın yüzüne bakmadan telefona kilitleniyor gözlerimiz ve

bir anlık boşluk bulur bulmaz ekrana dalıyoruz.

O arada önümüzden geçen mevsimi görmüyoruz.

Kaldırım kenarından çıkan çiçeği fark etmiyoruz.

Aynı yoldan her gün geçip, o ağacın ne zaman tomurcuklandığını bilmiyoruz…

Beklerken bakmıyoruz.

Bakmadığımız için de görmüyoruz.

Sürekli kafamızın arka sekmesinde farklı planları, yarınları düşünüyoruz.

Tabir-i caizse kırk tilki dolandırıp, kırkının da kuyruğunu birbirine değdirmemeye çalışıyoruz.

Aynı apartmanda yaşıyoruz ama komşularımızın adını öğrenmiyoruz.

Güvenlikte çalışanın, bahçıvanın, apartman görevlisinin ismini geçtim simasını bile bilmiyoruz.

Kapıdan çıkarken başımız önde, gözümüz ekranda.

Yan yana ama birbirimize değmeden yaşıyoruz.

Bir “merhaba”yı, bir bakışı, bir küçük selamı kaçırıyoruz.

Sonra da “insanlar eskisi gibi değil” diyoruz…

Belki insanlar değil, bizim bakışımız değişti.

Zaman hızlı akmıyor aslında.

Biz kendimizi hızlandırıyoruz.

Sonra da “günler nasıl geçti anlamadım” diyoruz.

Anlamıyoruz çünkü bakmadık.

Bakmadık çünkü hep bir sonrasına koştuk.

Evdeyiz ama evin içinde değiliz.

Aynı sofradayız ama aynı anda değiliz.

Aynı odada, aynı anda ama başka başka yerlerdeyiz.

Birlikteyken bile yetişmeye çalışıyoruz.

Bir sonraki saate, bir sonraki güne, bir sonraki şeye…

Ve bu arada kendimizi ertelemeye devam ediyoruz.

“Sonra dinlenirim.”

“Şu iş bitsin.”

“Biraz daha sabredeyim.”

“Zamanım yok.”

Zamanımız yok ama elimizde telefon var.

Durmaya vaktimiz yok ama yorulmaya hep vaktimiz var.

Kendimizi çoğu zaman fark etmeden erteliyoruz.

Canımızın acıdığı yere bakmamayı seçiyoruz.

Yorulduğumuzu hissettiğimiz anlarda durmak yerine,

daha ileriye bakıyoruz.

Buna dayanmak diyoruz.

Oysa insan kendini sürekli ertelediğinde,

bir gün kendine hiç yetişemiyor.

Mutluluk; bir çayın buharında,

bir çocuğun durup dururken söylediği bir cümlede,

apartman kapısında karşılaşılan bir komşunun yüzünde,

beklerken fark edilen bir çiçekte…

Bir konsere, bir tiyatroya, bir gösteriye gittiğimizde de aynı şey oluyor.

Orada olmayı değil, kaydetmeyi seçiyoruz.

O anı yaşamak yerine, ekrana sığdırmaya çalışıyoruz.

Bakmamız gereken yere değil, kaydedip kaydetmediğimize bakıyoruz.

Sonra canlı canlı önümüzde duran şeyi,

küçücük bir ekrandan izliyoruz.

Alkışlarken bile gözümüz ekranda,

gülüşleri bile tam duyamıyoruz.

O an geçip gidiyor.

Bizde kalan ise kaydı.

Ama his…

O çoğu zaman orada kalıyor.

Belki mesele zamanı yakalamak değil, mesele zamanın içinde kalabilmek…

Bir an durabilmek.

Ekranı kapatabilmek.

Başımızı kaldırabilmek.

Kendimize “ben buradayım” diyebilmek.

Hayat büyük mucizelerle gelmiyor çoğu zaman.

Küçük, sessiz, sade güzelliklerle geliyor.

Biz yavaşladığımızda görünür oluyor.

Belki bugün her şeye yetişemeyiz ama kendimize yetişebiliriz.

Belki her şeyi yapamayız ama bir şeyi fark edebiliriz.

Ve bazen bu yeter…

Yılın son günleri yaklaşırken şehirlerde, evlerde ve insanların iç dünyasında aynı anda bir şeyler değişmeye başlar. Sanki zaman ağırlaşır. Sokak lambalarının altında uzayan gölgeler biraz daha uzun, akşamlar biraz daha düşünceli, kalpler ise biraz daha hassas hale gelir. Bir takvimin yaprakları eksilirken, geride bırakılan günlerin yüküyle birlikte yeni bir sayfanın sessizce açılacağına dair bir umut doğar. İşte yılbaşı dediğimiz şey, tam da bu sessiz umudun kendisidir.
Yeni yıl sadece rakamlardan ibaret değildir. Bir yıl biterken aslında biten zaman değil, yaşadığımız duygular, atlatılan fırtınalar, içimizde sakladığımız kırgınlıklar ve sessizce büyüttüğümüz hayaller olur. Her insan, yılın sonuna geldiğinde içsel bir muhasebe yapar. “Neler oldu?”, “Neler eksik kaldı?”, “Kimler girdi hayatıma, kimler gitti?”, “Ben kimdim ve şimdi kimim?” soruları yavaşça zihnin kıyısına vurur. Bazen cevaplar net olur; bazen ise sadece bir sis perdesi gibi belirsiz…
Ama değişmeyen bir şey vardır: Yeni yıl, yeniden başlama şansı verir.

Bazen bir yıl boyunca taşıdığımız yükler vardır. İçimize attığımız kırgınlıklar, sesini çıkaramadığımız anlar, söyleyemediğimiz sözler, ertelediğimiz hayaller… Ve biz çoğu zaman bunlarla yaşamayı öğreniriz. Ama yılbaşı gecesi geldiğinde, insan kendi içine bir adım daha yaklaşır. “Belki de bırakmalıyım” der; “Belki de affetmeliyim, hem başkasını hem kendimi…” Çünkü yeni yıl, affetmenin, hafiflemenin ve yeniden doğmanın sembolüdür.

Yeni umutlar çoğu zaman sessiz başlar. Kimseye söylemeden, içimizde küçük bir ışık yanar. Belki bu yıl daha cesur olurum… Belki bu yıl kalbimi dinlerim… Belki bu yıl kendim için yaşarım… Bu cümleler, yılbaşının gerçek hediyesidir. Maddi değil; ruhun ihtiyaç duyduğu bir armağan…
Birçoğumuz yıl içinde yoruluruz. İlişkiler, iş, sorumluluklar, kaygılar… Ve bazen kendimizi unutacak kadar başkaları için yaşarız. Yeni yıl yaklaşırken içten içe şu hissi duyarız: “Bu kez farklı olacak.” Belki her şey bir anda değişmeyecek. Ama insanın içinde başlayan niyet, zamanla davranışlara, alışkanlıklara ve hayata dönüşür. Küçük bir kıvılcım, büyük bir değişimin habercisi olabilir.

Yılın son günleri yaklaşırken, takvimlerin üzerindeki sayılar küçülür, geri sayım satır satır görünür hale gelir. Günler sanki biraz daha ağır akmaya başlar, akşamlar daha uzun sürer ve insanın içi kendi sessizliğine doğru derinleşir. Bir yandan biten yılın yükleri omuzlarımıza çökerken, diğer yandan içimizde ince bir heyecan filizlenir: Yeni yıl geliyor…
Yeni yıl, yalnızca saatlerin sıfırı göstermesi değildir. O an, içimizde saklı kalan bütün kelimelerin, ertelenmiş hayallerin ve susturulmuş duyguların su yüzüne çıktığı bir andır. Geçmişle gelecek arasına asılmış ince bir köprüdür. Bir tarafında “yaşandı” yazarken, diğer tarafında kocaman harflerle “mümkün” yazar.
İşte bu yüzden, yılbaşı aslında bir başlangıçtan çok daha fazlasıdır:
Bir yüzleşme, bir vedalaşma ve bir yeniden doğuş…

Yeni yılın en duygusal tarafı ise zamana dokunduğumuzu hissetmemizdir. Bir yıl boyunca gülmüş, ağlamış, beklemiş, umut etmiş, bazen pes etmiş ama yine de bir şekilde bugünlere gelmişizdir. Bu bile başlı başına bir başarıdır. Çünkü hayat, sandığımızdan daha ağırdır bazen. Ve biz her şeye rağmen ayakta kaldığımız için aslında kendimizle gurur duymalıyız.

Belki kaybettiklerimiz oldu bu yıl. Belki bazı yollar kapandı. Belki bazı kapılar sessizce kapandı yüzümüze. Ama unutma: Kapıların kapanması, sonsuza kadar karanlıkta kalacağımız anlamına gelmez. Bazen kapanan kapılar, bizi daha doğru bir yola yönlendirmek içindir. Yeni yıl, işte bu farkındalığı hissettiren bir duraktır.

Kimimiz için yılbaşı kalabalık sofralar, kahkahalar ve sevdiklerle geçen sıcak anlar demektir. Kimimiz için ise sessiz bir odada tek başına düşünmek… Her iki ihtimalde de ortak olan şey, kalbimizin daha derin atmasıdır. Çünkü içten içe biliriz ki, her yeni yıl yeni bir ihtimaldir. Ve ihtimaller insanı hayata bağlar.
Bu yıl kendine bir söz vermek ister misin? Büyük değil… Gösterişli değil… Sadece içten bir söz. Mesela daha çok seveceğim… Daha az kırılacağım… Daha çok dinleyeceğim kendimi… Gereksiz yükleri bırakacağım… Kendime karşı daha nazik olacağım… Bunların her biri yeni umutların başlangıcıdır.
Her birimiz bir yıl boyunca farklı sınavlardan geçtik. Kimimiz sevdiklerinden ayrıldı, kimimiz çok sevdiği birinin elini son kez tuttu. Kimimiz hayal kırıklıklarıyla büyüdü, kimimiz umut ettiği şeylere tam ulaşacakken yeniden başa dönmek zorunda kaldı. Kırıldık, yorulduk, sustuk… Ama yine de yürüdük.

Çünkü insan, düşe kalka yürümeyi öğrenen bir varlık.
Belki bu yıl, kendini değersiz hissettiğin zamanlar oldu. Belki “Benim payıma hep zorluk düşüyor” dediğin anlar… Belki de kimseye anlatamadığın, geceleri içini sızlatan sessiz bir yalnızlığın vardı. Gündüz gülümsedin, gece içinden kırıldın. Kimse anlamadı sandın.
Ama yine de buradasın.
Ve bu, düşündüğünden çok daha büyük bir başarı.
Unutma ki her insan yeni yıla biraz eksik, biraz yaralı, biraz da umutlu girer. Kimse kusursuz değildir. Kimsenin hayatı tamamen yolunda değildir. Ama bizi güçlü yapan şey, bütün bu eksikliklere rağmen ayağa kalkıp ileriye doğru bakabilmemizdir. Gelecek, belirsizliğin içinde bile umut taşır.

Yeni yıl, kalbinin en derin yerinden yükselen küçük bir ses gibidir. O ses, çocukluğundaki masum inancı hatırlatır. Bir zamanlar her şeyin mümkün olduğuna inanırdın. Yıldızlara bakar ve onların seninle konuştuğunu düşünürdün. Şimdi büyüdün, yoruldun, gerçekler ağırlaştı. Ama o çocuk hâlâ orada… Sadece biraz sessiz.

Yılın son gecesinde, saatler yeni yılı gösterdiğinde dışarıda havai fişekler patlar. Ama esas patlayan şey gökyüzü değil, insanın içindeki duygulardır.
Bir anlığına herkes aynı duyguda birleşir:

Umut.
Belki aynı şehirde, belki çok uzakta birileriyle aynı anda “Yeni yılın kutlu olsun” dersin. Bir mesaj, bir sarılma, bir bakış… Hepsi kalbine dokunur. Çünkü insan, paylaştıkça çoğalan bir varlıktır.
Yılbaşı gecesi, işte o çocuk yeniden başını kaldırır:
“Belki bu yıl daha güzel olur…” der.

Belki daha fazla güleriz.
Belki kaybettiklerimizin yerine yeni güzellikler gelir.
Belki kalbimizi daha az incitir, daha çok severiz.

Yeni yıl, ihtimaller demektir.
İhtimaller ise insanın ruhunu hayata bağlayan ince bir iptir.
Yeni yıl için büyük hedefler koymana gerek yok. Bazen en güçlü değişim, küçük alışkanlıklarla başlar:
Biraz daha erken uyanmak,
Bir bardak suyu şükrederek içmek,

Birine gerçekten “Nasılsın?” demek,
Kendinle beş dakika baş başa kalmak…
Hayat, büyük kırılmalarla değil, küçük fark edişlerle değişir.
Yeni yılın ilk sabahı uyandığında, pencereden dışarı bak. Gökyüzü belki kapalı olacak, belki güneş masmavi bir gökyüzünden parlayacak. Ama ne olursa olsun, içinden şu cümleyi geçir: “Bugün her şey yeniden başlayabilir.” Çünkü gerçekten de öyle… Hayatın en büyük sırrı, her günün aslında küçük bir başlangıç olmasıdır
Yeni yıl, kalbimizden yükselen görünmez bir dua gibidir:
“Beni hayata bağlayan şeyleri koru.”
“Sevdiklerimi yanımda tut.”
“İçimdeki ışığı söndürme.”
“Ve beni umuttan vazgeçirme.”
Belki yol zor olacak, belki yine yorulacağız. Ama bu kez daha güçlü olacağız. Çünkü her yeni yıl, bize şunu hatırlatır:
Ne yaşarsan yaşa, yeniden başlamak mümkün..
Ve unutma: Umut, en zor zamanda bile içimizde kalmayı seçen bir misafirdir. Yeter ki onu görmezden gelme.
Yeni yıl; kalbinle barıştığın, kendini olduğun gibi kabul ettiğin, eksiklerini sarmaladığın ve geleceğe sevgiyle baktığın bir yol olsun. Geçmişi onurlandır, ama oraya yerleşme. Çünkü senin hayatın, hâlâ yazılmakta olan bir hikâye. Ve bu hikâyenin en güzel bölümleri belki de daha yeni başlıyor.
Yeni yıl, yepyeni bir defter gibi önünde duruyor. İlk sayfasına ne yazmak istersin?
Cesaret mi?
Huzur mu?
Sevgi mi?
Şükran mı?
Hangisini seçersen seç, unutma:
Bu yıl senin yılın olabilir.
Geçmişin yaralarını onar, kalbini sevgiyle besle, umutlarını büyüt. Çünkü hayat, umudu olanların yanında olmayı sever.
Yeni yıl; kalbine iyi gelsin.
Ruhunu hafifletsin.
Kendinle barışmanı sağlasın.
Ve seni, beklediğin o güzel günlere yaklaştırsın.
Yeni yılın; içindeki sessiz umutları büyüttüğü, kalbine hafiflik verdiği ve seni kendine biraz daha yaklaştırdığı bir yıl olsun.
Mutlu yıllar..
KAAN ŞAL

2025: Dikkatin Kayıp Eşyalar Bürosuna Bırakıldığı Yıl

1. Düşen Odak Süresi: “Hocam Anlıyorum” Çağı

2025’te öğrenciler “anlıyorum” diyor ama anlamıyor.
Söylenen sayfa bulunamıyor, bulunan sayfada söylenen yer işaretlenemiyor.
Satır aralığını söylemeden kendi başına bulan çok az.

Akıl yürütme, yerini bekleme moduna bıraktı.
Zihinler artık öğretmeni değil; ekranı ve teneffüsü referans alıyor.

Ne yazık ki telefonların derste olmaması için çok geç kalındı.
Bu iş buraya gelmeden çözülmeliydi.

Dikkat artık bir beceri değil, bir lüks.

2. Eğitimde Sessiz Çöküş: Yardım Olmadan Yapamama

Yeni dönemde netleşen gerçek şu:
Yönerge tek başına yetmiyor.
Destek çekildiğinde hareket duruyor.

Şu an lisede, yıllar önce ilkokulda o minicik çocuklara anlattığım gibi anlatıyorum etkinlikleri ve yönergeleri.

Bu bir bilgi eksikliği değil; inisiyatif kaybı.
Eğitim sistemi bilgiyi aktarıyor ama iradeyi geliştirmiyor.
Çünkü artık irade yok. Geçmiş ola.

Çocuklar, gençler tek başlarına kaldıklarında ne yapacaklarını bilmiyorlar.
İnternet paketinin bitmesi, soluksuz kalmak gibi adeta.

3. Gürültülü Kuşak: Yüksek Frekans, Düşük Derinlik

2025 gençliği yüksek sesli müzik dinliyor çünkü:

• Sessizlikle baş edemiyor

• Düşünceye tahammül az

Müzik artık bir zevk değil, arka plan bastırma aracı.
Ritim yükseldikçe anlam azalıyor.

Bu konuyu vaktiyle yazmıştım:
Şarkı sözleri, frekanslar ve alınan rol modeller büyük bir sorun.

4. Değerlerden Kopuş: Aynı Şeyleri Söyleyip Aynı Şeye İnanmamak

2025’te herkes “aynı değerlerden” bahsediyor ama:

• Kimse aynı yerden bakmıyor

• Kimse aynı yükü taşımıyor

Ciddi bir değer erozyonu var.
Toplumsal bağlar söylemde güçlü, pratikte zayıf.

Birlik duygusu yerini yan yana yalnızlığa bıraktı.

5. En Çok “Aşınan” Kavramlar (İçi Boşalanlar Listesi)

Bu yıl en çok kullanılan ama en az hissedilen kavramlar:

• Travma

• Toksik

• Sınır koymak

• İyi oluş (well-being)

• Kendini seçmek

• Kendinin en iyi versiyonuna ulaşmak

Kavramlar çoğaldı, derinlik seyrekleşti.
Herkes konuşuyor, kimse yüzleşmiyor.
Herkes her konuya hâkim… maşallah!

6. Psikolojinin “Evrimi!”: Herkes Uzman, Kimse Sorumlu Değil

2025’te psikolojik dil yaygınlaştı ama:

• Anlamaya değil, etiketlemeye hizmet ediyor

• Sorumluluk değil, kaçış üretiyor

Herkes kendini açıklıyor, kimse kendini dönüştürmüyor.

Sosyal medyada durmadan önümüze düşen direktifler:
“5 adımda…”
“3 maddede…”
Gibi gibi…

7. Çocuk ve Suç: Yaş Küçülüyor, Nedenler Büyüyor

15 yaş suç istatistikleri artık bir “istisna” değil, başlık.

Ama mesele çocuklar değil:

• Denetimsiz teknoloji

• Otorite boşluğu

• Aidiyet eksikliği

• Değer yoksunluğu

• Ailenin çöküşü

• Azalan sosyal ilişkiler

• Bağımlı madde kullanımı

Suç bireysel değil, toplumsal bir semptom.

8. Teknolojiyle Münasebet: Araç Değil, Refleks

2025’te teknoloji:

• Kullanılan bir şey değil

• Düşünmeden başvurulan bir refleks

İnsan teknolojiye hükmetmiyor, onun temposuna uyum sağlıyor.

Bir gün sınıfta bir öğrencim,
“Yapay zekâ benim en iyi arkadaşım hocam” dedi.
Korkutucuydu.

9. Eğlencenin Bayağılaşması: Neşeden Kaçış

Eğlence artık:

• Dinlenmek için değil

• Düşünmemek için

Kahkaha kısa, dikkat dağınık, haz hızlı tüketiliyor.
Eğlence fazlasıyla bayağılaştı.

10. Felaketler Çağı: Alışılan Olağanüstülük

2025’te felaketler şaşırtmıyor.
Asıl tehlike bu:

• Alışmak

• Normalleştirmek

• Tepkisizleşmek

Toplum yoruldu.
Bitmeyen felaketlerden, akışkan ve “renkli” ekranlardan…
Refleksler yavaşladı.

“Yeni normal” diye bir şey uyduruldu ve
anormal olan her şey, zamanla sıradanlaştı.

En Nihayet: Kapanış

2025 bize şunu gösterdi:
Sorun bilgi eksikliği değil, anlam yorgunluğu.

İnsanlar biliyor ama bağ kuramıyor,
Konuşuyor ama duymuyor,
Bakıyor ama görmüyor.

İletişim kurduğunu zannediyor ama kopuyor.

Bu bir kriz değil;
Bu, uzun süredir ertelenmiş bir yüzleşme.

Ve elbette umutlarımız 2026’ya devredildi.

E hadi…
Yine de ve tabii ki,
İyi seneler cümleten.

Z Raporu: Yorgun Bir Ayın Hikâyesi

Aralık: Koşar Adım Yaşanmış Bir Yılın Kapanış Defteri

Ne yorgun bir aysın sen.
Koşar adım yaşanmış bir yılın kapanış defteri.
Z raporu biraz da…

Bizler, dehşet bir telaş içindeyken,
Sen öyle sakin, dingin ve kendinden fevkalade emin;
Kimi güneşle, kimi hafiften soğuğa alıştıran merhametinle koskoca 365 günün son perdesisin.

Mevsimlerin Ruh Hâli: Yazdan Aralık’a

Kuşkusuz yaz hiçbir şey düşünmeden öyle gelişine yaşanır;
Sonbaharda hepimizi garip bir kışa hazırlık telaşı alır.

Aralıkta ise, tabiri caizse,
Yıl boyunca yaşadıklarımızın saklandığı sandık aralanır.

Dışarıda beklenmeyen beylik bir soğuk başlamaya görsün,
İçimizi ısıtacak tatlı bir şefkat aranır;
Sahlepler, bozalar, kestaneler, kabaklar akşam keyiflerinde sehpada yavaştan yerini alır.

Sosyal medyada “Aralık gelmiş hoş gelmiş”li postlar sıralanır…
Ama hele yılbaşına yakın kar yüzü görmeyelim, hemen hayıflanarak:
“Sen de biraz Aralık olmanın hakkını ver,”
diye söylenmeye başlanır.

Kişisel Bir Dönüm Noktası: 365 Eksi Bir

Tam da 365 günün tamamlanmasına birkaç gün kala,
Bu satırları yazıyorken paylaşmadan edemeyeceğim bir şey var:

Haziran ayında “365 Eksi Bir” isimli kitabım çıktı.
İmza günleri, söyleşiler, programlar derken benim için hayallerimin gerçekleştiği bir yıl oldu.

Hatta bir de sloganımız vardı:
“Yoksa siz hâlâ 365 Eksi Bir’leştiremediklerimizden misiniz?”

Velhasıl şahsım adına dolu dolu, iç içe geçen bir yıl oldu 2025…
Ama insan, kendi hayatı ne kadar hareketli olursa olsun, toplumun nabzını duymazdan gelemiyor.

Bir Yılın Sosyolojik Z Raporu

1. Toplumsal Yorgunluk ve Tükenmişlik

Duygusal yorgunluk toplumsal hâle geldi.
Sürekli değişen gündem, arka arkaya gelen krizler, kapanan umut pencereleri…
Toplumsal ruh hâlinin tonu belirgin şekilde tükenmişlikti.

2. Dijital Dikkatin Çöküşü

Odaklanma süreleri kısaldı.
Derin okuma neredeyse bir lüks hâline geldi.
Duygu yerine hız; anlam yerine tüketim öne çıktı.

3. Gelecek ve Geçim Kıskacı

Gençlerde gelecek endişesi, yetişkinlerde geçim endişesi arttı.
Aile içi konuşmalar bile ekonomik kaygı eksenine oturdu.

4. Kadın Dayanışmasının Yükselişi

Kadınların görünürlüğü ve dayanışması büyüdü.
Şiddete karşı birlik çağrıları toplumsal hafızada güçlü bir yer edindi.

5. Göç ve Şehir Sosyolojisinin Değişimi

Mahalle kültürleri dönüşmeye başladı.
Şehirde hem kalabalık hem yalnız bir yaşam biçimi yerleşti.

6. Sessiz İçe Kapanış

Sosyal geri çekilme oranları yükseldi.
Sohbetler azaldı, yazışmalar bile kısaldı.
İnsan, kendini ifade etmenin yollarını kısaltarak bir savunma geliştirdi.

7. Kültürel Üretimde Yeni Yönelimler

Küçük üreticiler daha fazla ses getirdi.
Toplum yeni hikâyeyi küçük yerlerden duymaya başladı.

Aralık’ın Fısıltısı

Tüm bu karmaşanın içinde Aralık hâlâ sakin.
Sanki bize şunu hatırlatıyor:

“Bu yıl ne olursa olsun, sen yine kendine dön.
Sandığı aç, bak, anla, bırak ve devam et.”

Bu yüzden Aralık yalnızca yorgun bir ay değil;
Aynı zamanda hesaplaşmanın, demlenmenin ve yavaşlamanın ayı.

Bu Yılın Notu: Hâlâ Buradayız

Ve bu yılın Z raporunda en çok şunu not düşmek gerekiyor:

• Hâlâ buradayız.

• Hâlâ umut edebilme kapasitemiz var.

• Ve her Aralık, kendine dönebilene bir kapı aralıyor.

Yeni Yıla Dair

Hepinize;
heyecanınızın ve umudunuzun taze kaldığı,
gelen günlerinizin geçen günlerinizden daha iyi olacağı bir yıl dilerim.

Sevgilerimle…

Sonbahar, yalnızca bir mevsim değildir; kalbin içinde esen rüzgârın adıdır.

Biraz eksilmek, biraz yavaşlamak, biraz da kendine dönmektir.

Tıpkı aşk gibi — bir zamanlar coşkulu bir ilkbaharken, şimdi içinde düşünce taşıyan bir sonbahara dönüşür.

Aşk, yüzyıllardır insanın hem en büyük tesellisi hem de en derin yarası olmuştur. Fakat bu çağda, aşkın biçimi de dili de değişiyor. Bauman’ın “akışkan modernite” dediği dönemde, ilişkiler de akışkanlaştı. Kurulan bağlar kök salmadan çözülüyor, “birlikte”lik duygusu geçiciliğin gölgesinde soluyor. Aşk artık bir sığınak değil, bir deneyim alanı gibi yaşanıyor; başlanıyor, yaşanıyor, bitiyor — bazen bir “çıkış bildirimi” kadar kolaylıkla.

Oysa eskiden, aşk bir emekti. Mektuplar yazılırdı, beklenirdi, özlemler sabırla taşınırdı. Şimdi hızın içinde kaybolduk. “Seni seviyorum” demek, bir bildirim sesi kadar kısa, bir anlık etkileşim kadar yüzeysel hale geldi. Fromm’un dediği gibi, “Aşk bir duygudan çok bir eylemdir.” Bizse artık eylemi değil, etkilenmeyi seviyoruz.

Toplumsal ilişkilerde de aynı hız hâkim. İnsanlar birbirine yakın ama aslında çok uzakta. Dostluklar, aile bağları, hatta dayanışma duygusu bile görünür olma isteğiyle biçimleniyor. Sosyal medya, duyguların vitrinine dönüştü. Simmel’in yüzyıl önce söylediği “modern hayatın trajedisi” bugün daha görünür: çok şey biliyor, az şey hissediyoruz.

Kierkegaard, “Aşk, benliğini kaybetmeden bir başkasında yeniden bulmaktır” der. Oysa biz, kaybolmaktan korktuğumuz için sevmeye çekiniyoruz. Modern insanın aşkı; temkinli, hesaplı ve çoğu zaman yalnız. Sevilmek istiyor ama değişmek istemiyor. Oysa aşk, bir dönüşümdür; kendinden biraz eksilmeden kimse bir başkasına yer açamaz.

Peki, bu çağda derin bir sevgi hâlâ mümkün mü? Belki evet. Ama artık o derinlik, kalabalıklarda değil, sessizlikte saklı. Bir bakışta değil, bir anlayışta gizli. Sevgi, yeniden tanımlanmayı değil, yeniden hissedilmeyi bekliyor. Çünkü aşk, büyük sözlerde değil; küçük sabırlarda, dinlemelerde, susmalarda yaşar.

Toplum aşkı bir tüketim nesnesine dönüştürmüş olabilir ama bu, onu tamamen kaybettiğimiz anlamına gelmez. Belki de bu hız çağında en büyük direniş, yavaş sevmektir. Yavaşlık, derinliğin kardeşidir. Birini gerçekten tanımaya zaman ayırmak, modern dünyanın en sade ama en devrimci eylemidir.

Ve şimdi yine güz geldi, Ömür Hanım. Rüzgârın sesi pencerede, caddelerde dökülen yapraklar, havadaki ince hüzün… Kimimiz bir kaybın ardından susuyor, kimimiz hâlâ bir ses bekliyor. Fakat içimizde aynı soru dolaşıyor: Aşk mı değişti, yoksa biz mi artık eskisi kadar derinden hissedemiyoruz?

Belki cevap doğada saklıdır. Her sonbaharda yapraklar dökülür ama ağaç köklerini bırakmaz. Aşk da öyledir: biçim değiştirir ama özünü korur. Değişen yalnızca zamanın ritmidir, sevmenin anlamı değil. Çünkü insan, ne kadar modernleşirse modernleşsin, kalbin dili hep aynı kalır — biraz sessiz, biraz kırılgan ama her daim umutlu.
Ve şairin dediği gibi:

“Bir kalbiniz vardı,unutmayınız”

DERSHANECİLİK VE EĞİTİM KOÇLUĞU: BAŞARISIZ BİR KİTLE MODELİ İLE BİREY MERKEZLİ YAKLAŞIMIN KARŞILAŞTIRMALI ANALİZİ
Dershaneciliğin Çöküşü: Veli ve Öğrenci Açısından Başarısız Bir Model

Giriş: Eğitimde Bir Yanılsama Olarak Dershanecilik

Dershanecilik, Türkiye’de uzun yıllar boyunca eğitim sisteminin açıklarını kapatan bir destek mekanizması değil, bizzat bu açıkların kalıcılaşmasını sağlayan bir yapı hâline gelmiştir. Başlangıçta “yardımcı” bir rol üstlenen dershaneler, zamanla eğitimin asli unsurlarından biri gibi konumlandırılmış; veliler ve öğrenciler bu yapıya mahkûm edilmiştir. Bugün gelinen noktada dershanecilik ne öğrenciyi geliştirebilmekte ne de velinin beklentisini karşılayabilmektedir. Daha da önemlisi, değişen eğitim modellerine uyum sağlamak bir yana, bu dönüşümün önünde ciddi bir engel oluşturmaktadır.

Bu metin, dershaneciliği romantize eden yaklaşımları bir kenara bırakarak; öğrenci, veli ve toplum açısından neden başarısız bir model hâline geldiğini sert ve eleştirel bir bakış açısıyla ele almaktadır.

1. Sınav Endüstrisine Dönüşen Bir Yapı

Dershaneler artık birer eğitim kurumu değil, sınav odaklı birer ticari işletmedir. Temel amaçları öğrenciyi geliştirmek değil; sınav sisteminin yarattığı korku ve belirsizlikten ekonomik kazanç sağlamaktır. Öğrenci, birey olarak değil; istatistiksel bir veri, bir müşteri, bir reklam unsuru olarak görülmektedir.

Eğitim; sabır, süreklilik ve bireysel gelişim gerektirirken dershaneler hızlı sonuç, kısa vadeli başarı ve sayısal görünürlük peşindedir. Bu durum, eğitimin ruhunu zedeleyen en temel problemdir.

2. Öğrenci Açısından: Tüketilen Bir Gençlik

2.1. Bireyselliğin Sistematik Olarak Yok Sayılması

Dershanecilik modeli, öğrenciyi tek tipleştiren bir anlayış üzerine kuruludur. Farklı öğrenme stilleri, ilgi alanları, yetenekler ve zihinsel hızlar yok sayılır. Her öğrenciye aynı kitap, aynı tempo, aynı yöntem dayatılır. Bu yaklaşım, pedagojik olarak çağ dışıdır.

Sonuç olarak öğrenciler ya bu sisteme uyum sağlamaya zorlanır ya da başarısız ilan edilir. Başarısızlık ise çoğu zaman öğrencinin değil, sistemin ürünüdür.

2.2. Anlamadan Öğrenme, Düşünmeden Çözme

Dershanelerde öğretilen şey bilgi değil; teknik ezberdir. Öğrenciye “neden” sorusu sordurulmaz, sadece “nasıl işaretleyeceği” öğretilir. Bu, öğrenmeyi mekanik bir refleks hâline getirir.

Bu anlayışla yetişen bireyler; eleştirel düşünemez, problem çözemez, üretken olamaz. Eğitim, bireyi hayata hazırlamak yerine, sınava hazırlayan dar bir alana sıkıştırılır.

2.3. Psikolojik Yıkım ve Tükenmişlik

Sürekli deneme sınavları, sıralamalar ve karşılaştırmalar; öğrenciler üzerinde ağır bir psikolojik baskı oluşturur. Genç yaşta bireyler, değerlerini netler üzerinden ölçmeye başlar. Bu durum, özgüven kaybı, kaygı bozukluğu ve duygusal tükenmişliği beraberinde getirir.

Dershaneler, bu psikolojik yıkımın sonuçlarıyla ilgilenmez; çünkü sistemin işlemesi için bu baskının sürmesi gerekir.

3. Veli Açısından: Umut Ticareti

3.1. Bitmeyen Maddi Sömürü

Dershaneler, velilerin en hassas duygusu olan “çocuğum geri kalmasın” endişesi üzerinden varlığını sürdürür. Yüksek ücretler, ek kaynaklar, özel dersler ve deneme paketleriyle eğitim, ciddi bir ekonomik sömürü alanına dönüşmüştür.

Buna rağmen veliler, ödedikleri bedelin karşılığında somut ve kalıcı bir gelişim görememektedir.

3.2. Gerçek Dışı Başarı Algısı

Dershaneler, başarı hikâyelerini pazarlama aracı olarak kullanır. Birkaç istisnai öğrencinin sonucu, binlerce öğrencinin emeğini gölgede bırakır. Veliye sunulan tablo çoğu zaman yanıltıcıdır.

Bu durum, veli ile kurum arasında ciddi bir güven krizine yol açmaktadır.

3.3. Ebeveynin Süreçten Dışlanması

Dershanecilik, veliyi sürecin aktif bir parçası olmaktan çıkarır. Veli sadece ödeme yapan ve sonuç bekleyen bir konuma itilmiştir. Oysa sağlıklı bir eğitim süreci, aile–okul–öğrenci iş birliği gerektirir.

4. Çağ Değişti, Dershaneler Yerinde Sayıyor

Modern eğitim anlayışı; bireyselleştirilmiş öğrenme, dijital okuryazarlık, proje temelli çalışmalar ve yaşam becerileri üzerine kuruludur. Yapay zekâ destekli öğrenme sistemleri, çevrim içi platformlar ve esnek müfredatlar giderek yaygınlaşmaktadır.

Dershaneler ise hâlâ kalabalık sınıflar, fotokopi testler ve ezberci anlatımlarla var olmaya çalışmaktadır. Bu durum, dershaneciliğin neden çağ dışı kaldığını açıkça göstermektedir.

5. Eğitimde Eşitsizliğin Derinleşmesi

Dershanecilik, fırsat eşitliği ilkesini açıkça zedelemektedir. Maddi gücü olan ailelerin çocukları avantaj sağlarken, diğerleri sistemin gerisinde kalmaktadır. Böylece eğitim, toplumsal adaleti sağlayan bir araç olmaktan çıkar; sınıfsal ayrımları pekiştiren bir mekanizmaya dönüşür.

6. Dershanecilik Neden Israrla Sürdürülüyor?

Bu sorunun cevabı pedagojik değil, ekonomiktir. Dershanecilik; korku, belirsizlik ve rekabet üzerinden beslenen büyük bir sektördür. Eğitimdeki yapısal sorunlar çözülmedikçe bu sektör varlığını sürdürmeye devam edecektir.

7. Alternatifler ve Zorunlu Dönüşüm

Eğitimde gerçek bir dönüşüm için dershanecilik modelinin yerine; okul içi akademik destek sistemleri, ücretsiz dijital kaynaklar, bireysel rehberlik hizmetleri ve öğretmen niteliğini artırmaya yönelik politikalar konulmalıdır.

Aksi hâlde dershanecilik, eğitimin kamburu olmaya devam edecektir.

Sonbahar, yalnızca bir mevsim değildir; kalbin içinde esen rüzgârın adıdır.

Biraz eksilmek, biraz yavaşlamak, biraz da kendine dönmektir.

Tıpkı aşk gibi — bir zamanlar coşkulu bir ilkbaharken, şimdi içinde düşünce taşıyan bir sonbahara dönüşür.

Aşk, yüzyıllardır insanın hem en büyük tesellisi hem de en derin yarası olmuştur. Fakat bu çağda, aşkın biçimi de dili de değişiyor. Bauman’ın “akışkan modernite” dediği dönemde, ilişkiler de akışkanlaştı. Kurulan bağlar kök salmadan çözülüyor, “birlikte”lik duygusu geçiciliğin gölgesinde soluyor. Aşk artık bir sığınak değil, bir deneyim alanı gibi yaşanıyor; başlanıyor, yaşanıyor, bitiyor — bazen bir “çıkış bildirimi” kadar kolaylıkla.

Oysa eskiden, aşk bir emekti. Mektuplar yazılırdı, beklenirdi, özlemler sabırla taşınırdı. Şimdi hızın içinde kaybolduk. “Seni seviyorum” demek, bir bildirim sesi kadar kısa, bir anlık etkileşim kadar yüzeysel hale geldi. Fromm’un dediği gibi, “Aşk bir duygudan çok bir eylemdir.” Bizse artık eylemi değil, etkilenmeyi seviyoruz.

Toplumsal ilişkilerde de aynı hız hâkim. İnsanlar birbirine yakın ama aslında çok uzakta. Dostluklar, aile bağları, hatta dayanışma duygusu bile görünür olma isteğiyle biçimleniyor. Sosyal medya, duyguların vitrinine dönüştü. Simmel’in yüzyıl önce söylediği “modern hayatın trajedisi” bugün daha görünür: çok şey biliyor, az şey hissediyoruz.

Kierkegaard, “Aşk, benliğini kaybetmeden bir başkasında yeniden bulmaktır” der. Oysa biz, kaybolmaktan korktuğumuz için sevmeye çekiniyoruz. Modern insanın aşkı; temkinli, hesaplı ve çoğu zaman yalnız. Sevilmek istiyor ama değişmek istemiyor. Oysa aşk, bir dönüşümdür; kendinden biraz eksilmeden kimse bir başkasına yer açamaz.

Peki, bu çağda derin bir sevgi hâlâ mümkün mü? Belki evet. Ama artık o derinlik, kalabalıklarda değil, sessizlikte saklı. Bir bakışta değil, bir anlayışta gizli. Sevgi, yeniden tanımlanmayı değil, yeniden hissedilmeyi bekliyor. Çünkü aşk, büyük sözlerde değil; küçük sabırlarda, dinlemelerde, susmalarda yaşar.

Toplum aşkı bir tüketim nesnesine dönüştürmüş olabilir ama bu, onu tamamen kaybettiğimiz anlamına gelmez. Belki de bu hız çağında en büyük direniş, yavaş sevmektir. Yavaşlık, derinliğin kardeşidir. Birini gerçekten tanımaya zaman ayırmak, modern dünyanın en sade ama en devrimci eylemidir.

Ve şimdi yine güz geldi, Ömür Hanım. Rüzgârın sesi pencerede, caddelerde dökülen yapraklar, havadaki ince hüzün… Kimimiz bir kaybın ardından susuyor, kimimiz hâlâ bir ses bekliyor. Fakat içimizde aynı soru dolaşıyor: Aşk mı değişti, yoksa biz mi artık eskisi kadar derinden hissedemiyoruz?

Belki cevap doğada saklıdır. Her sonbaharda yapraklar dökülür ama ağaç köklerini bırakmaz. Aşk da öyledir: biçim değiştirir ama özünü korur. Değişen yalnızca zamanın ritmidir, sevmenin anlamı değil. Çünkü insan, ne kadar modernleşirse modernleşsin, kalbin dili hep aynı kalır — biraz sessiz, biraz kırılgan ama her daim umutlu.
Ve şairin dediği gibi:

“Bir kalbiniz vardı,unutmayınız”